Osmanlı kültür ve medeniyeti, KPSS tarihin en verimli alanıdır. 27 soruluk tarih testinde Osmanlı tarihinin payı yaklaşık 10 soru ve bunun merkezinde siyasi olaylar değil, kurumlar vardır.
Soruların düğüm noktaları
Dört başlık soruların çoğunu taşır: Divan-ı Hümayun (üyeler, görevleri, kimin ne zaman katıldığı), tımar sistemi (işleyişi, ekonomik ve askerî işlevi), kapıkulu ocakları (devşirme sistemi, ocakların yapısı) ve toprak yönetimi (mirî, mülk, vakıf ayrımı).
Neden ezber yetmiyor?
Sorular artık "Divan üyeleri kimlerdir" diye sormuyor. Bunun yerine bir durum veriliyor ve hangi kurumun devreye gireceği soruluyor. Yani kurumun ne yaptığını, hangi ihtiyaçtan doğduğunu bilmek gerekiyor. Tımar sistemini "toprak dağıtımı" diye ezberleyen aday, sistemin aynı anda vergi toplama, asker yetiştirme ve üretimi sürdürme işlevi gördüğünü sormaya başlayınca takılıyor.
Çeldiriciler nasıl kuruluyor?
En sık kullanılan çeldirici, benzer işlevli iki kurumu karıştırmaktır: kazasker ile kadı, defterdar ile nişancı, tımar ile zeamet. Bu ikilileri karşılaştırmalı tablo hâlinde çalışmak yanlış sayısını belirgin düşürür.
Test
0doğru
0yanlış
0,00net
10 soru
SORU 01
Tımar sistemiyle görevli sipahilerin üretime sağladığı katkıyla, sistemin Osmanlı ekonomisi üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm
Doğru cevap B'dir. Tımar sistemi, toprakların boş kalmasını engellemiş, merkezden uzak laçka bir ekonomi yerine köylerde üretimi zorunlu kılmıştır. En güçlü çeldirici A'dır, çünkü tımar vergileri çoğunlukla merkeze gitmeden, doğrudan tımarlı sipahiye aktarılırdı.
SORU 02
Kapıkulu ocaklarının aşağıdaki kollarından hangisi yalnızca ateşli silah kullanan ve kale savunmasında uzmanlaşmış birimdir?
Çözüm
Doğru cevap B'dir. Topçu Ocağı, ateşli silahlar olan topların kullanımı ve özellikle kale kuşatma ve savunmasında uzmandı. En güçlü çeldirici C seçeneğidir; çünkü Yeniçeriler genellikle piyade olup hem ateşli silah hem de yakın dövüşte kullanılmıştır, ancak kale savunmasının asıl uzmanı topçulardır.
SORU 03
Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun'da ilmiye sınıfını temsil eden ve şer'i davalara bakan üye aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm
Kazasker, ilmiye sınıfının divandaki temsilcisidir; şer'i davalara bakar, kadı ve müderrislerin atamalarını yapar. Nişancı tuğra çeker ve arazi kayıtlarını tutar, defterdar maliyeden sorumludur, vezirazam padişahın mutlak vekilidir. Reisülküttap ise divan kâtiplerinin başıdır ve zamanla dış işlerinden sorumlu hâle gelmiştir. Bu görevlerin karıştırılması bu konudaki en yaygın hatadır.
SORU 04
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde dirlik topraklarının türlerinden biri değildir?
Çözüm
Doğru cevap D'dir. Osmanlı dirlik toprakları tımar, zeamet ve has olmak üzere üçe ayrılırdı. 'Yurtluk' ise gelirleri hanedan üyelerine veya bazı görevlilere bırakılan topraklardır. 'Çiftlik' ise özel mülkiyete geçen ve daha çok tımar sistemi dışında kalan toprak türüdür; dirlik sistemiyle doğrudan ilişkili değildir. C seçeneği ise, dirlik kapsamında olmamakla birlikte adayların karıştırabileceği bir toprak türüdür.
SORU 05
Osmanlı Devleti'nde kapıkulu askerlerine üç ayda bir ödenen maaşa verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm
Ulufe, kapıkulu askerlerine üç ayda bir ödenen nakit maaştır. Cizye gayrimüslimlerden alınan bir vergi, öşür Müslüman köylüden alınan ürün vergisi, avarız olağanüstü durumlarda toplanan vergi, bac ise ticaret ve pazar vergisidir. Diğer dört seçeneğin tamamı vergi adıdır; yalnızca ulufe bir ödemedir.
SORU 06
Osmanlı toprak yönetiminde tımar sistemi ile aşağıdakilerden hangisi arasında temel bir işlev farkı bulunmaktadır?
Çözüm
Tımar sistemi, gelirleri askeri hizmet karşılığı olarak sipahilere bırakılan toprakları içerirken, mukataa topraklarında ise gelirler doğrudan devlete (hazineye) nakit olarak aktarılmıştır. Bu temel fark, tımar sistemiyle mukataa toprakları arasında bir işlev ayrımı oluşturur. D seçeneği (vakfiye toprakları) genellikle dini ve sosyal hayrı amaçlar ama ağırlık, devlet gelir düzeni bakımından tımar-mukataa karşıtlığıdır.
SORU 07
Osmanlı Devleti'nde aşağıdakilerden hangisi Divan-ı Hümayun’un temel bir görevi değildir?
Çözüm
Doğru cevap D'dir. Divan, beylerbeyilerine doğrudan komuta etmez, ancak onlara padişah fermanı ile talimat iletebilir. En güçlü çeldirici C'dir; çünkü Divan önemli atamaları padişah adına görüşüp teklif ederdi.
SORU 08
Osmanlı Devleti'nde kapıkulu ocaklarına asker alınmasında uygulanan devşirme sistemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Çözüm
Doğru cevap D'dir. Kapıkulu ocaklarına asker alınmasında devşirme sistemi sadece Müslüman olmayan, Hristiyan ailelerin çocukları üzerinden uygulanırdı. Müslüman Osmanlı ailelerinden kapıkulu askeri alınmazdı. En güçlü çeldirici A seçeneğidir; çünkü devşirme uygulamasında Anadolu'dan alınmadığını düşünen adaylar yanılabilir, ancak uygulama her iki yakada da yapılmıştır.
SORU 09
Osmanlı Devleti'nin hukuk sisteminde şer'i ve örfi hukuku birlikte uygulaması, aşağıdaki kurumlardan hangisine doğrudan etki etmiştir?
Çözüm
Doğru cevap B'dir. Divan-ı Hümayun'da hem şer'i (dinî) hem de örfi (geleneksel) hukuk uygulanırdı. En güçlü çeldirici A şıkkıdır; Meclis-i Vala Tanzimat Dönemi'nde kurulmuştur ve Osmanlı'nın klasik dönem hukuk kurumları arasında yer almaz.
SORU 10
Osmanlı toprak yönetiminde vakıf topraklarının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm
Doğru cevap C'dir. Vakıf topraklar, cami, medrese, imarethane gibi sosyal kurumların gelirlerini karşılamak için vakfedilen arazilerdir. En güçlü çeldirici A şıkkıdır; çünkü asker ihtiyacı için kullanılan araziler tımar sisteminde verilirdi, vakıflar ise doğrudan askeri amaç taşımaz.
