KPSS Türkiye'nin Beşerî Coğrafyası Testi 1

Çözüm Piramidin tabanının geniş, tepesinin dar olması, genç nüfusun fazla, yaşlı nüfusun ise az olduğunu gösterir. En güçlü çeldirici olan A seçeneği ise tersine, yaşlı nüfusun fazla, gençlerin az olduğunu ima eder ki bu Türkiye'nin demografik yapısına uymaz.

Çözüm Kırsal kesimden göçün temel nedenlerinden biri, köylerde konut ve altyapı imkanlarının gelişmemiş olmasıdır. Seçenek C, tersini iddia ederek doğru yanıt olur. A ve D ise iç göçün başlıca nedenlerindendir.

Çözüm Yayla yerleşmeleri Karadeniz'de, eğimin fazla olması ve yüksek miktarda yağış nedeniyle tarımın ve hayvancılığın uygun olduğu yaz döneminde ortaya çıkar. En güçlü çeldirici olan B ise iklim açısından Karadeniz Bölgesi'ni yanlış tanımlar; orada karasal değil, nemli ve ılıman iklim egemendir.

Çözüm Doğru cevap D'dir. Büyük şehirlerin nüfus yoğunluğunun azalması beklenen bir sonuç değildir; aksine, göç alan büyük şehirlerde nüfus yoğunluğu artar. C seçeneği (kırsal nüfusun yaş ortalamasının yükselmesi) güçlü bir çeldiricidir; çünkü göç edenler çoğunlukla genç ve çalışma çağındakiler olduğundan kırsalda ihtiyar nüfus oranı yükselir. Ancak bu göçün sonucunda şehirde nüfus azalıyormuş gibi düşünmek yanlıştır.

Çözüm Doğru cevap C'dir. Dağınık kır yerleşmeleri özellikle engebeli yer şekillerinin (örneğin Karadeniz Bölgesi’nde olduğu gibi) görülmesiyle ilgilidir. B seçeneği (iklim koşulları), güçlü bir çeldiricidir; fakat iklimden ziyade topografya belirleyici rol oynar.

Çözüm Doğru cevap D'dir. Geniş tabanlı ve dar tepeli piramitler, yüksek doğurganlık ve nüfus artış hızının göstergesidir. En güçlü çeldirici C seçeneğidir; bağımlı nüfus oranı gençlerin fazlalığı nedeniyle yüksektir. Ancak nüfus artış hızının düşük olması (D seçeneği), bu piramit tipiyle çelişir.

Çözüm Doğru cevap D'dir çünkü kırsal alandan göç edenlerin azalması, nadas (ekilmeyen) alanların artmasına neden olmaz. Aksine, kırsal alanda iş gücünün azalması nedeniyle tarım faaliyetleri azalır, ancak nadas alanları artmaz. En güçlü çeldirici B seçeneğidir; çünkü kırsal alanlarda kalanlar genellikle yaşlılar olduğu için yaşlı nüfus oranı gerçekte artar.

Çözüm Doğru cevap C'dir. 2000'li yıllarda, Türkiye'de doğurganlık azalmış ve nüfus artış hızı düşmeye başlamıştır. En güçlü çeldirici A seçeneğidir; çünkü 1980 öncesinde doğum oranları yüksekti fakat 2000'lerde hızlı nüfus artışı yerini yavaşlamaya bırakmıştır.

Çözüm Doğru cevap D'dir. Engebeli ve parçalı arazi yapısı, yerleşmelerin dağınık olmasına ve küçük, parçalı tarım alanlarının oluşmasına neden olur. En güçlü çeldirici E seçeneğidir; ancak denize yakınlık yerleşme düzenini değil, ekonomik faaliyet türlerini daha çok etkiler.

Çözüm Tabanda daralma, doğurganlık oranının düştüğünü ve yaşlı nüfusun arttığını gösterir. Bu bilgiler nüfusun yaş ortalamasının arttığına işaret eder (C). En güçlü çeldirici olan A seçeneği ise, taban genişliğiyle ilgili olup; taban daralıyorsa doğurganlık oranı yüksek değildir.

Çözüm 1980 sonrası dış göçlerde temel sebepler genellikle ekonomik sıkıntılar, güvenlik sorunları ve siyasi istikrarsızlıklardır. Ekonomik koşullardaki iyileşme (A) göçü teşvik eden bir neden değildir, aksine göçü azaltır. ‘Uluslararası işçilik anlaşmaları’ en güçlü çeldiricidir; çünkü özellikle Almanya ile yapılan işçi alımı anlaşmaları daha önceki dönemleri daha fazla etkilemiş, 1980 sonrası göçün çoğunluk nedeni ekonomik sorunlardır.

Çözüm Doğru cevap A seçeneğidir. Türkiye'de kırsal alanlardan kentlere yönelik iç göçler genellikle sanayileşmenin hız kazanması ve kentlerde daha fazla iş olanağının bulunması nedeniyle artmıştır. B seçeneği (sınır güvenliği sorunları), Türkiye'nin esas göç motiflerinde 1950 sonrası kentleşme ile ilişkili değildir ve daha çok dış göçlere sebep olur. En güçlü çeldirici E şıkkıdır; doğal afetler geçici göçlerde etkili olsa da sürekli kitle hareketinde ekonomik faktörler yani sanayileşme daha belirleyicidir.

Çözüm Doğru cevap C seçeneğidir. Tabanda daralma, doğum oranının azalmaya başladığını; orta yaş grubunun genişlemesi ve ortalama yaşam süresinin artması ise toplumun yaşlanma sürecine girdiğini gösterir. B seçeneği güç bir çeldiricidir; ancak belirtilenler çocuk nüfusun azaldığını, yaşlı nüfusun arttığını gösterir.

Çözüm Toplu yerleşme tipinin yaygın olmasında, su kaynaklarının rahatlıkla ulaşılabilir olması ve arazinin düz olması etkilidir. En güçlü çeldirici olan "Arazilerin engebeli olması", dağınık yerleşmeleri teşvik eder; oysa toplu yerleşmede aynı köyde bir arada su için toplanmak söz konusudur.

Çözüm Kıyı turizmi gelişmiş kentlere yönelen iç göçün başlıca nedeni, turizm sektörünün yarattığı istihdam imkanlarıdır. Sanayi tesislerinin kapanması (A) göçte etkili olabilir ama kıyı kentlerine yönelimi açıklamaz. Özellikle iyi iklim ve iş olanakları, turizmi cazip kılar.

Çözüm 0-14 yaş grubunun toplam nüfustaki oranı yüksektir, bu da genç nüfusun fazla olduğunu gösterir. Orta yaş oranı düşük değildir; D seçeneği güçlü bir çeldirici olsa da verilerle desteklenmez. Doğru yanıt genç nüfusun oranının yüksek olmasıdır.

Çözüm Doğu Karadeniz'de dağların yamaçlarına dağılmış evlerden oluşan köylerin dağlık ve eğimli araziyle doğrudan ilişkisi vardır (A şıkkı doğrudur). II. seçeneğin toplu köylerle eşleşmesi; bölgede geniş düzlükler olduğu için çeldiricidir (doğru ilişki, dağlık arazi değil düzlüktür).

Çözüm Büyük kentlerin çevresindeki ilçelerde kiraların artmasının başlıca nedeni, özellikle kırsaldan buralara yoğun göç alınmasıdır (C şıkkı). A şıkkındaki nüfusun yaşlanması kiraya değil, tersine talebin azalmasına yol açabilir; yakın bir çeldiricidir fakat yanlıştır.

Çözüm Tabanı geniş, genç nüfus fazla ve tepe kısmı dar olan piramitler yüksek nüfus artış hızına işaret eder (C şıkkı). A ve B şıkları, dar tabanlı ya da yaşlı nüfuslu toplumlara ait olur; A şıkkı, çeldirici olarak doğurganlık oranı ile ilgili yanıltıcıdır ancak yanlış bağlama yapılır.

Çözüm Doğru cevap C seçeneğidir çünkü dağlık ve engebeli arazilerde tarım arazisi küçük parçalara ayrılır ve düz araziler nadir olduğu için yerleşmeler birbirinden uzak ve dağınık olur. En güçlü çeldirici, B seçeneğidir; ancak büyük ve düzlük tarım alanları toplu yerleşmeyi teşvik eder.